Prof. Dr. Mert Dumantepe

Böbrek yetmezliği hastalarında kanın temizlenmesi amacıyla diyaliz makinasına bağlanmaları için yüzeysel damarlara yapılan ameliyatlar fistül ameliyatı olarak tanımlanır. Operasyonda genellikle atardamarla toplardamar arasında bağlantı yapılır. Diyaliz sırasında bu bağlantıya batırılan iğneyle kan diyaliz makinesinin içine alınır. Yapılan bağlantı genellikle kolda, bacakta ya da boyunda yapılabilir. Kısa süreli diyalizde genellikle büyük toplardamarların birine kataterle girilir ve diyaliz yapılır. Uzun süreli diyalizlerde diyaliz fistül ameliyatı tercih edilir.

Başlıklar

Fistül ameliyatı nasıl yapılır?

Ameliyat öncesinde doppler ultrasonografi ile damarlar değerlendirilir. Bu sayede daha başarılı bir ameliyat yapılabilir. Ameliyatta genellikle lokal anestezi kullanılır. Diyaliz fistül ameliyatı genellikle hastanın kullanmadığı kolundan yapılır. Hasta sağ kolunu kullanıyorsa, sol kolundan giriş yapılır. Ciltten yapılan kesiyle atardamara ve ona yakın olan yüzeysel toplardamara ulaşılır. Atardamara dikilen toplardamar sayesinde, atardamar kanın fazlasını toplardamara geçirir.

Toplardamar birkaç haftada iyice genişler. Hasta diyaliz makinesine bağlandığında, yüksek bir akım elde edilir. Bu fistüller bazen hastalarda uzun yıllar işlev görebilir. Damarların çapları yeterli olmazsa, farklı ameliyat şekillerinden yararlanılabilir. Fistül oluştuğunda, hastanın kolunda devamlı tınlama gibi titreşim olur. Bu durum fistülün açıklığını gösterir.

Fistül ameliyatı sonrası

Hastalar ameliyattan sonra kollarını hafifçe yukarıda tutmalı, koluyla ağır işler yapmamalıdır. 2 gün süreyle kolun yıkanmaması da gerekir. Eğer ağrı olursa, önerilen ağrı kesici ilaçlar içilebilir. Bu süreçte kolda kızarıklık, şişlik, ateş gibi etkiler oluşursa, hemen doktora gidilmelidir. Fistülün açık olduğu belirttiğimiz gibi titreşimden (Thrill) hissedilir. Eğer bu titreşim yoksa ya da kaybolursa doktora gidilmelidir.

Diyaliz fistül ameliyatı olası yan etkileri

Hastaların yaklaşık % 25 kadarında fistül tıkanmaktadır. Buna 1-2 gün içinde müdahale edilirse, tıkanıklık kolayca açılabilir ve işlev görür. İşlem yapılmazsa, başka bir taraftan yeni fistül açılmalıdır.

Diyaliz fistül ameliyatı yan etkileri arasında, cerrahi işlemlerde her zaman olabilen enfeksiyon riski de bulunmaktadır. Kendini ağrı, ateş, kızarıklık gibi belirtilerle gösteren enfeksiyon için doktora gidilmelidir.

Fistül ele gidecek kan akımına engel olursa, hastada kansızlık sorunu yaşanabilir. Bu durumda açılan fistül hemen kapatılır ve ele kan akımı sağlanır.

Fistül damarda genişleme etkisi yani anevrizma oluşabilir. Bu hastada yakınmaya neden olursa, hemen ameliyat edilmesi gerekir.

fistul1
atereskleroz mert hoca

Diyaliz fistül ameliyatı olan hastalar nelere dikkat etmeli?

  • Fistülün her gün kontrol edilmesi gerekir
  • Fistül olan kolla ağır eşya taşınmamalıdır
  • Fistül bulunan kol sadece diyaliz için kullanılmalıdır
  • Fistül bulunan kolun üzerine yatıp uyunmaması gerekir.
  • Fistülün sıkışmasına neden olacak saat, takı ya da başka aksesuarlar kullanılmamalıdır.
  • Fistül bulunan koldan kan alınmamalı, herhangi bir ilaç enjeksiyonu yapılmamalıdır
  • Bu koldan tansiyon ölçümü yapılmamalıdır
  • Kolun her zaman temiz tutulması gerekir.
  • Diyalizin ardından kanama, şişlik ya da enfeksiyon gibi belirtiler her zaman kontrol edilmelidir.
  • Bu kol için losyon, krem gibi kozmetik ürünler kullanılmamalıdır.