Prof. Dr. Mert Dumantepe

Başlıklar

Damar Sertliği (Ateroskleroz) Nedenleri

Damar sertliği (Ateroskleroz) atardamarlar içerisinde darlık oluşmasını sağlayacak şekilde yağ barındıran plakaların oluşmasıyla karakterize olan, damarları sertleştiren bir sorundur. Bu damarlarda kalınlaşma, sertleşme ve zamanla tıkanma etkisi görülür. Damar sertliği yaygın şekilde görülen damar tıkanıklığı nedenlerinden biridir.

Ateroskleroz, kalp hastalıkları ve kanserden sonra toplumdaki ölüm nedenleri arasında üçüncü sırada yer almaktadır. Ateroskleroz nedeniyle hastalarda koroner kalp hastalığı, beyin damarlarının daralmasıyla felci inme gibi etkiler, kalp krizi, bypass sonucu açılan damarların tıkanması, böbrekler, bağırsaklar ve diğer organların hastalanması gibi çeşitli sağlık sorunları yaşanır.

Atardamarların yaygın bir hastalığı olan ateroskleroz, damarlarda yağın, kolesterolün damar çeperinde plaklar şeklinde kümelenmesiyle oluşur. Damar giderek sertleşir ve kan akımı engellenir. Plak zamanla kalınlaşarak, kaba bir hale gelir ve kireçlenmede eklenerek damar tıkanır. 

Damar sertliği (Ateroskleroz) nasıl gelişir?

Atardamarlar rahatça kan akımının olmasını sağlayacak şekilde esnek ince boru şeklinde dokulardır. Damar hastalığı oluşmaya başladığından, atardamar içinde birikmeye başlayan yağ birikintilerinden çizgiler oluşmaya başlar. Zamanla birikintiler damarlara zarar verir. Bu yüzden damarın kendi hücreleri savunmaya geçerek çoğalmaya ve birikmeye başlar. Kan dolaşımında olan hücrelerde damar çeperine yapışır. Bu yüzden aterosklerotik plak meydana gelir.

Zamanla plaklar büyüyerek, yaygınlaşır ve damarın esnekliği kaybolarak sert bir boruya dönüşür. Plağın içi dışına göre daha yumuşak olur. Bazı durumlarda sertleşen plaklar çatlar ve kan pıhtılaşmasında işlevi olan kan pulcukları plağa yapışır, damardaki darlık artar. Bu etki arttıkça damarın beslediği organ ve dokulardaki kansızlık yakınmaları gelişir. Darlığın ilerlemesi durumunda damarın içinde pıhtı oluşmakta ve kan akımı durmaktadır. Bu dokularda ani ölüme sebep olur ve acilen tedavi yapılması gerekir.

Bu durum felce, inme ya da kalp enfarktüsüne yol açabilir. Darlık ilerledikçe kan akımı da aynı oranda engellenmiş olur. Darlıktan sonraki dokularda kansızlık sorunu yaşanır. Hastalarda dolaşım bozukluğu belirtileri görülmeye başlar. Damar sertliği ateroskleroz damarların hepsini etkileyerek, bazı damarlarda daha etkili olur. Damarlarda tıkanma oluşurken, yeni ince damarlarda gelişir. Bu sayede tıkanıklık daha rahat izlenir. Bir bölgedeki atardamarın tamamen tıkanması ancak ani damar tıkanıklığında damar içinin pıhtıyla dolması sonucunda ortaya çıkar.

atherosclerosis
atherosclerosis2

Damarda oluşan tıkanıklığın derecesi, gelişen yan damarların miktarıyla orantılı şekilde doku veya organa giden kan akımı miktarını değiştirir. Darlık arttıkça kan akımı azalır. Dinlenme anında dokuların kan ihtiyacı azaldığından, hastalar fazla yakınmazlar. Ancak koşma, yürüme, yokuş çıkma gibi durumlarda kan miktarı yeterli olmadığından, hastalarda şikâyetler başlar. Dokuda kan ihtiyacı yara olursa, daha fazla artar. Bu durumda yara iyileşmediğinden, dokular ve organlar kaybedilebilir.

Ateroskleroz vücuttaki bütün dokuları ve organları etkileyebilen önemli bir rahatsızlıktır. Hastalardaki şeker hastalığı, kolesterol ve yağ değerlerinin yükselmesi, yüksek tansiyon gibi rahatsızlıklarla birlikte gelişim gösterir. Genetik olarak ailesinde bu rahatsızlıklar bulunan kişiler daha fazla riskli durumdadır.

Damar Sertliği (Ateroskleroz) Belirtileri

Ateroskleroz damardaki tıkanıklık belirli bir aşamaya ulaşmadıkça fazla belirti vermez. Ayrıca ortaya çıkan belirtilerde damar sertliğinin oluştuğu damara göre değişir. Eğer kalbi besleyen damarlarda ateroskleroz gelişirse göğüs ağrısı, böbrek damarları tıkandığında kan basıncı yükselmesi bacak damarları tıkanırsa yürümede ağrı ve kangren gibi belirtiler olabilir.

Damar Sertliği (Ateroskleroz) Tanısı

Hastada damar sertliği gibi belirtiler ortaya çıkmadan genellikle tanı konamaz. Tanı için kullanılan testler genellikle organ tutulumunu belirlemeye yarar. Kullanılan testler arasında doppler ile yak bileği ve kol basıncı indeksi, kalbe stres testleri, anjiografi, MR anjiografi bulunur.

atereskleroz mert hoca

Damar Sertliği (Ateroskleroz) Tedavisi

Tedavide hastalığın ilerlemesini durdurma, etkilerin geriletilmesi hedeflenir. Bu yüzden ateroskleroz gelişiminde etkili olan risk faktörleri engellenir ya da bunlar tedavi edilir. Hastalarda kan basıncı düşürülür, yağ ve kolesterol dengesi sağlanır, hareketli bir yaşam sürmelerine yardımcı olunur. Bunlar için ilaç tedavisinden faydalanılır.

Damar tıkanıklığı kritik seviyede ise, tıkanıklığın yerine göre tedavide ilk aşamada balon anjioplasti ya da stentleme açılmaya çalışılır. Bunların yapılamaması ya da başarısız olması halinde, Aterektomi yani damar tıraşlama yöntemleri ya da bypass operasyonu planlanmalıdır. Bu operasyonda damardaki tıkanıklığın altında ve üstünde damarlara köprü yapılmakta ve kan akımının devam etmesi sağlanmaktadır. Tıkayıcı damar hastalığı ve ayak yaralarının tedavisinde en etkili tedavi budur. Bunların dışında tedavide hastanın durumuna göre dizaltı damarlara distal bypass gibi tedavilerede ihtiyaç olabilir. Hastalar da tedaviye destek olacak yaşam tarzı değişiklerine gitmelidir. Sigara içmemek, beslenmeye özen göstermek, ayak bakımı, egzersiz yapma gibi uygulamalar ihmal edilmemelidir.