Prof. Dr. Mert Dumantepe

Akciğer embolisi; akciğerler atardamarlarında, kan pıhtısı sebebiyle oluşan tıkanıklıktır. Toplardamar içinde oluşan kan pıhtısı (trombus) ilk oluştuğu yerden koparak ayrılır ve toplardamar içerisinde seyahat eder ise bu pıhtı “emboli” olarak adlandırılır. Emboliye sebep olan bu pıhtı parçasının, kan akımı ile akciğere taşınıp, akciğer damarlarını tıkamasına ise
“pulmoner (akciğer) emboli” adı verilir.

Akciğer embolisi akciğerin ana atardamarlarında veya akciğerin distaldeki ince damarlarında olabilir. Bu pıhtı büyük veya küçük olabilir ve birden fazla pıhtı bulunabilir. Akciğerin
merkezine yakın, ana damarda büyük bir pıhtıyla meydana geldiğinde bu durum “masif akciğer embolisi” olarak bilinir ve ölüm riski yüksek olan çok ciddi bir durumdur. Pulmoner
emboli, yaşamı tehdit eden tedavi edilmediğinde akciğerleri ve diğer organların çalışmasını da etkileyen oldukça ciddi bir sağlık sorunudur. Akciğer embolisine sebep olan pıhtıların pek
çoğu, bacak ya da uyluk bölgesindeki derin toplardamarlardan (derin ven trombozu) köken alır.

Neredeyse tüm vakalarda sebep, Derin ven trombozu olarak bilinen, başlangıçta derin bir toplardamarda oluşmuş olan bir kan pıhtısıdır (tromboz). Bu pıhtı, kan dolaşımı içinde hareket eder ve nihayetinde akciğerdeki kan damarlarından birinde takılır. Yerinden ayrılan bu
trombüse artık embolüs adı verilir. DVT’lerin çoğu, bacaklar veya pelvisteki venlerden gelir. Bazen bir Pulmoner emboli bir kol damarındaki kan pıhtısından veya kalpte oluşan bir kan pıhtısından kaynaklanabilir.
Diğer sebepler:
Akciğerdeki kan damarında görülen tıkanma nadiren kan pıhtısı olmayan bir emboliden kaynaklanabilir. Bu emboli şunlar olabilir:
*Kırılan bir kemiğin iliğinden gelen yağlı madde; Yağ embolisi (büyük, uzun bir kemik
kırılmışsa örn: femur (uyluk kemiği).
*Saf olmayan bir enjeksiyondaki yabancı madde – örn: madde kullanımıyla.
*Hamilelik veya doğumda amniyotik sıvıdan (nadir).
*Ven içinde büyük hava kabarcığı (Hava Embolisi-nadir).
*Vücuttaki daha büyük bir tümörden koparak ayrılan küçük bir tümör (kanser) parçası.

Akciğer Embolisi (Pulmoner Emboli) Sınıflaması

✔ Minör Akciğer Embolisi

En sık görülen ve nispeten daha selim olan gruptur. Emboli Akciğerin uç dallarını tutmuştur ve ana akciğer atardamarında pıhtı yoktur. Hasta stabil şekilde sırt ağrısı ve nefes darlığı ile doktora başvurur. Genellikle girişimsel tedavi gereksinimi olmaz ve hasta kan sulandırıcı ilaçlarla tedavi edilir.

✔ Submasif Akciğer Embolisi

Akciğerin ana dalları tutulmuştur, hafif bir sağ kalp yetmezliği tablosu görülmekle beraber hastanın tansiyonu ve nabzı normaldir yani hemodinamik açıdan stabildir. Şok tablosu ve kalp durması görülmez. Bu hastada tedavi kararı ekokardiyografi bulguları, anjiografik olarak pıhtının yoğunluğu ve yerleşim yerine bakılarak karar verilir.

✔ Masif Akciğer Embolisi

En nadir görülen, ancak en ölümcül olan embolidir. Büyük miktarda pıhtı her iki ana akciğer atardamarını tıkamıştır ve hasta şok tablosunda, tansiyon düşüklüğüyle, bazende kalbi durmuş ve kalp masajıyla hayata döndürülmüş şekilde bize ulaşır. Bu hasta grubunda hastanın kaybedilme riski olay anında %60-70‘leri bulmaktadır ve tedavi için kaybedilen her saniye hastanın geri dönüşümsüz faza geçişine katkıda bulunur. Hızlıca girişimsel tedavi planlanmaz ve akciğer atardamarını tıkayan pıhtı dolaşımdan temizlenmezse kısa süre içinde hasta kaybedilir.

Akciğer Embolisi Belirtileri Nelerdir?

Belirtiler pıhtının ne kadar büyük veya küçük olduğuna, pıhtının ana akciğer atardamarlarının tıkayıp-tıkamamasına ve kişinin akciğerlerinin bu pıhtıyla ne denli iyi başa çıkabildiğine bağlıdır. Dayanıksız veya mevcut hastalığı olanların zinde ve sağlıklı birine göre daha kötü belirtiler göstermesi olasıdır. Belirtiler genellikle aniden baş gösterir.

Küçük bir Akciğer Embolisi:

*Hiçbir belirti göstermez (yaygın).
*Nefes alamama: Çok hafiften bariz nefes darlığına kadar farklı derecelere olabilir.
*Plöresiz: Nefes alma esnasında hissedilen batıcı tipte göğüs ağrısı. Çoğunlukla derin nefes alamadığınızı hissedersiniz zira ağrı, duraklayarak nefes almanıza neden olur. Bu durum pıhtının akciğer etrafındaki çeperi (plevra) tahriş edebilmesi sebebiyle yaşanır. Yüzeysel nefes alma daha rahattır.
*Hemoptizi: Öksürükle kan gelmesi
*Hafif ateş.
*Taşikardi: Kalbin hızlı atması olarak bilinir

Masif PE veya çoklu emboli (çok sayıda pıhtı) şunlara yol açabilir:
*Ciddi nefes darlığı.
*Göğüs ağrısı – büyük bir PE’de ağrı göğsün merkezinde, göğüs kemiğinin arkasında hissedilebilir.
*Hipotansiyon: Bayılacakmış gibi hissetme, iyi hissetmeme veya kollaps. Bunun sebebi;
büyük bir pıhtının kalbe ve kan dolaşımına engel olması ve böylece kan basıncının fazlaca düşmesine yol açmasıdır.
*Nadiren, istisna vakalarda masif PE, kalpte pıhtı sebebiyle kan pompalamanın durduğu ani kalp durmasına (kardiyak arest) yol açabilir. Bu durum kalp yeniden çalıştırılmaya uğraşılsa bile ölümle sonuçlanabilir.

Akciğer Embolisi Tanısı Nasıl Konur?

Akciğer Embolisi tanısında çoğunlukla, belirtiler ve tıbbi öykü baz alınarak şüphelenilir. Örneğin büyük cerrahi ameliyat geçiren, hastaneden immobilize olan, ardından ani nefes darlığı yaşayan bir kimsenin emboli geçirmesi olasıdır. Teşhisi teyit etmeye yardımcı olması amacıyla çeşitli testler ve görüntüleme yöntemleri kullanılabilir.

Akciğer Embolisi Tedavisi